Pontevedra concentra na súa cidade compacta ao 75% da poboación municipal total -83.260 habitantes-, evidenciando un núcleo compacto e altamente denso, cunha elevada complexidade urbana. En canto á súa organización territorial, a poboación de Pontevedra organízase nun total de 17 parroquias, sendo a parroquia homónima a correspondente ao núcleo urbano, mentres que nos 16 restantes congréganse as demais 191 entidades de poboación, que suman un total de 19.661 habitantes.
No conxunto municipal identifícanse dúas áreas contrastadas: a cidade compacta ou área urbana, e o resto do municipio, de carácter rural. No ámbito urbano, ou cidade compacta, unha elevada porcentaxe da superficie de chan correspóndese á cidade histórica ou Casco Lanuxe, ámbito, ao cal se sumaron progresivos desenvolvementos ou ensanches, expandindo a cidade compacta principalmente cara ao sur, así como seguindo os principais viarios en dirección norte-sur. Posteriormente, expándese cara ao ámbito norte do Río Lérez, onde se sitúa unha elevada porcentaxe de servizos e equipamentos, convertendo o leito fluvial en eixo estructurador do ámbito.
Gran parte dos servizos e dotacións de Pontevedra concéntranse na cidade compacta ou primeira coroa periférica da mesma, o que implica unha dificultade obxectiva para a poboación residente nas áreas rurais -xeralmente máis envellecida-, dependente de modos motorizados.
En relación ao acceso da poboación a estes servizos, a porcentaxe de persoas residentes situadas a menos de 300 metros dalgún centro infantil é do 50,4% do total municipal, mentres que os centros de educación primaria cobren, nun radio de 300 metros, a un 51,1% da poboación de Pontevedra. En canto aos centros de educación secundaria, os centros existentes cobren, na súa área de influencia de 500 metros, un 72,1% da poboación de Pontevedra.
Só un 32% da poboación total municipal sitúase a menos de 500 metros do centro de saúde ou a menos de 1km do hospital. As residencias de maiores cobren a menos de 500 metros a un 28% da poboación municipal.
Pontevedra conta cun Plan Xeral de Ordenación Urbana Municipal, aprobado en 1989 o cal incidía na necesidade de desenvolvemento dun instrumento de protección e reforma interior para o Centro histórico, acompañado dun catálogo de edificacións a protexer -instrumento xa implementado-. Para o núcleo urbano, pretende solucionar as problemáticas existentes naquel momento vinculadas ao trazado de viarios inconclusos, así como de reequilibrar os crecementos da cidade, baixo a mínima lóxica de crecemento, e propoñendo unha serie de bolsas de chan urbanizable que asumisen os novos crecementos urbanos, servizos e dotacións.
Con todo, a principal transformación do modelo de cidade de Pontevedra radica na transformación da mobilidade urbana iniciada en 1999, convertendo a Pontevedra en referencia internacional e exemplo de boa praxe. Este modelo de mobilidade urbana permitiu lograr un espazo urbano de calidade, incrementando o espazo público destinado á cidadanía, partindo da redefinición da mobilidade urbana e do espazo público, camiñando cara a unha mobilidade sostible e que sitúa ao peón no centro da vida urbana, garantindo a accesibilidade no espazo público e aumentando a calidade urbana, así como aumentando os espazos verdes de lecer e incorporando vexetación en rúas e prazas. Este modelo que se foi expandindo a outras áreas da cidade, implementando os denominados núcleos de centralidade, e con grandes potencialidades de expandirse a outros ámbitos da cidade, axudando a diminuír a dependencia da cidade compacta, favorecendo o equilibrio urbano e fomentando a vida de barrio e a integración social.
Complementariamente, o diagnóstico levado a cabo localiza diferentes espazos de oportunidade para o desenvolvemento urbano. Como espazos de oportunidade no núcleo urbano destacamos Pontesampaio, área urbana do municipio, e as áreas periféricas de Estribela, no seu límite con Marín e Monteporreiro, situadas ao bordo da cidade compacta. Así mesmo, na contorna rural, destácanse como áreas potenciais ou espazos de oportunidade nos cales consolidade núcleos de centralidade os núcleos rurais de núcleos de Verducido e Santa María de Xeve, incrementando o acceso aos servizos e favorecendo a vida de barrio.
Retos
- Abordar un crecemento urbano sostible e de calidade, expandindo o modelo de cidade compacta.
- Fomentar a creación de novas polaridades no municipio.
- Integrar e potenciar as dinámicas fluviais e as áreas forestais na cidade.